เหตุผลซื่อบื้อของการยุบศูนย์คุณธรรม อ. เกียรติชัย พงษ์พาณิชย์

คอลัมน์: มิติโลกาภิวัตน์: เหตุผลซื่อบื้อของการยุบศูนย์คุณธรรม

อ. เกียรติชัย พงษ์พาณิชย์ ผู้ช่วยคณบดี วิทยาลัยนวัตกรรมสังคม ม.รังสิต

ข่าวทั่วไป หนังสือพิมพ์ไทยโพสต์ — ศุกร์ที่ 30 ตุลาคม 2558

เขียนถึงสังคมที่ค่อนข้างจะเส็งเคร็งของบ้านเราไปเมื่อวานนี้อย่างอ่อนอกอ่อนใจ ผู้คนก็ดูจะเอื่อยเฉื่อย “ช่างหัวมัน” บ้าง “ช่างแม่งมัน” บ้าง “บ้านเมืองไม่ใช่ของกูคนเดียว” มั่ง เต็มไปด้วย “ตรรกะโจร” ตะโกนก้องไปทั่ว และระบบมันต้องบกพร่อง หละหลวม เต็มไปด้วยช่องโหว่ เต็มไปด้วยคนโกงกินคอร์รัปชัน เต็มไปด้วยผู้คนที่ก็ยังยกมือไหว้คนโกง กับทัศนคติที่ว่า “โกงไม่ว่า แบ่งข้าบ้างก็แล้วกัน”

ก็มีความพยายามอยู่ไม่น้อย ถ้าไม่อคติจนเกินไป ที่เราจะเห็นว่า กลไกของภาครัฐเร่งระดมป้องกัน แก้ไข ลงโทษ และปรับเปลี่ยนในทางสร้างสรรค์ ส่งเสริมในกรอบของจริยธรรม คุณธรรม แนวทางหลักของการจัดระเบียบสังคมเช่นว่านี้ ระดมเน้นหลักคุณธรรมที่ควรยึดถือ ป่าวประกาศร่ำร้อง เช่น คุณธรรม 12 ข้อของ คสช. เป็นต้นนั้น ยังหน่วยงาน องค์กรของภาคเอกชนนั่นอีก  งานนามธรรมลักษณะนี้ มองเห็นผลได้ยากเหลือเกิน

แม้กระนั้น เราก็ยังเห็นว่า หน่วยงานสร้างเสริมคุณธรรมเหล่านี้ ไม่ได้ย่อท้อต่อความเหน็ดเหนื่อยกับงานจัดระเบียบสังคม ให้คงคุณค่าของคุณธรรมสังคมไว้ จะสังเกตเห็นด้วยว่า องค์กรและหน่วยงานด้านสร้างสรรค์คุณธรรมสังคม ที่มีอยู่ในหลายภาคส่วนนั้น เป็นองค์กรจิตอาสาที่น่านับถืออยู่มาก

หน่วยงานและองค์กรเหล่านี้ ไม่ได้ย่อท้อกับความเหนื่อยยากในการแพร่กระจายคุณธรรมของสังคม ในท่ามกลางความคับแค้นด้านงบประมาณ ที่มีจำกัดเหลือเกิน ทั้งงบประมาณเพื่อสังคมของภาครัฐ ก็แทบไม่ได้เอื้อไปถึงเลย

หน่วยงานของภาครัฐ และกึ่งรัฐที่มีอยู่ และที่ทำงานส่งเสริมสังคมให้ดีขึ้น สร้างสรรค์คุณธรรมอันดีงามให้ยึดถือ เช่น กรมการศาสนา ศูนย์คุณธรรม หรือ สสส.นั้น เรากลับได้เห็นภาพของภาครัฐกับการตั้งข้อสงสัยในการทำงานจนให้ความรู้สึกว่า มีทีท่าจะปรับเปลี่ยนถึงขั้นยุบเลิกไปเลย  เช่นอย่าง สสส. หรือศูนย์คุณธรรม ที่ก่อตั้งมาแต่ปี พ.ศ.2554 แล้วนั้น

แทนที่จะมองให้ลึกซึ้งถึงความจำเป็นของการมีหรือการสร้างกลไกคุ้มครอง ส่งเสริม หรือดึงพาสังคมไทยที่เหลวแหลกยิ่งขึ้นทุกวัน ไม่ทราบเกิดความคิดอะไรขึ้น ถึงขมีขมันกวดขันองค์กรกลไกเหล่านี้ ที่จริงไม่ใช่สงสัยเรื่องการตรวจสอบความโปร่งใส ความถูกต้องที่ควรมีนั้นเลย แต่สิ่งแสดงออกจากการตรวจสอบนั่นต่างหาก ที่บ่งชี้เงื่อนงำของเจตนาซ่อนเร้น และกับเมืองไทยก็มักอมยิ้มบอกว่า มันจะเอาเสียเองนั่นแหละมากกว่า

เรื่องอื้อฉาวที่เกิดกับ สสส.นั้น ลุกลามไล่เรื่อยมาถึงศูนย์คุณธรรม (องค์กรมหาชน) เข้าจนได้เมื่อมีข่าวว่า คณะกรรมการพัฒนาระบบราชการ (ก.พ.ร.) เสนอคณะรัฐมนตรีให้ยุบเลิกศูนย์คุณธรรมนี้เสียอีกแล้ว ข้อที่น่าประหลาดใจอยู่บ้างกับช่วงแนวคิดปฏิรูปต่างๆ คือภาครัฐเริ่มแสดงให้เห็นการปรับปรุงแก้ไขการทำงานของภาครัฐ ในแนวทางแบบอย่างที่ปิดตัวเองมากขึ้น ถอยหลังเข้าคลอง มากกว่าคิดริเริ่มให้ก้าวหน้า

นี่จะเห็นได้จากแนวคิดเรื่องปฏิรูปสื่อ ด้วยการตั้งองค์กรของภาครัฐ ขึ้นมาทำงานควบคู่กับองค์กรวิชาชีพสื่อ ซึ่งเขามีปรัชญาควบคุมกันเอง ปราศจากการแทรกแซงของรัฐในรูปแบบใดๆ เปิดให้สังคมมีส่วนในการลงโทษหรือปรับบัพพาชนียกรรมไปในตัว เพียงด้วยข้ออ้างว่า สื่อควบคุมกันเองไม่ได้ จึงจะตั้งองค์กรของภาครัฐให้เข้ามาควบคุม กำกับ และจำกัด การละเมิดสิทธิเสรีภาพของสื่อ

ยุทธการหักไม้เรียวเสียเลยแบบนี้ คือความไม่สาใจที่ไม้เรียวตีไม่ เจ็บ ดูจะไม่ต่างกับความคิดอันเป็นเหตุผลของคณะกรรมการพัฒนาระบบ ราชการ (ก.พ.ร.) ที่คิดจะยุบเลิกศูนย์คุณธรรม มองภารกิจของศูนย์คุณ ธรรมใกล้เคียงกับภารกิจของกรมศาสนา หาว่ามีความซ้ำซ้อนกัน ทำงานไม่บรรลุวัตถุของการจัดตั้ง ไม่สามารถจัดการประชุมสมัชชาคุณธรรมขึ้นได้ ผลของงานเป็นนามธรรมวัดไม่ได้ ล้วนเป็นเหตุผลหาเรื่องยุบเขาทั้งนั้น

ผมก็เข้าไปยุ่งเกี่ยวดูงานของศูนย์คุณธรรมนี้ ด้วยความสนใจว่า เรามีองค์กรที่ดูแลเรื่องคุณธรรมของคนในชาติ เฉกเช่นชาติอื่นหลายชาติ ที่มีองค์กรในลักษณะเดียวกัน งานสร้างสรรค์ส่งเสริมคุณธรรมนั้น แน่ นอนเห็นชัดว่า เป็นงานที่เป็นนามธรรม ที่ค่อนข้างจะวัดผลได้ยาก จริงอย่างที่ ก.พ.ร.ยกมาอ้าง เป็นเหตุของข้อเสนอยุบเลิกศูนย์คุณธรรม มันมีข้อติติงกันได้เหมือนกันว่า วัดไม่เป็น หรือขี้เกียจวัด หรือเอาความรู้สึกมาวัดมากกว่า

เคยมีช่วงเวลาหนึ่ง ที่พูดจาว่ากล่าวกันขรมไปหมด  เรื่องกิจการของรถไฟไทย ที่ขาดทุนบรรลัยจักร จนเป็นหนี้บักโกรก การรถไฟฯ ถูกมองด้วยสายตาอยากขยี้ให้ตายคามือเสียให้ได้ แต่แนวคิดของการประ เมินผลนั้น มีประเด็นให้เห็นตรงข้ามได้ คือกิจการรถไฟของประเทศใดๆ นั้น ส่วนใหญ่หรือเกือบทั้งหมด ขาดทุนเจ๊งกะบ้งด้วยกันทั้งนั้น นั่นเป็นสิ่งที่จะต้องยอมรับ เพราะเรามองว่ากำไรของกิจการรถไฟนั้น มันงอกเงยอยู่นอกรถไฟ

เหตุเพราะรถไฟเป็นโครงสร้างพื้นฐานสำคัญของการพัฒนาเศรษฐกิจของประเทศ งานด้านโลจิสติกส์หรือการขนถ่ายสินค้านั้น มันส่งเสริมเศรษฐกิจ หลังจากสินค้านั้นถูกส่งผ่านรถไฟออกไปแล้ว ผลได้ทางเศรษฐกิจเกิดขึ้นตรงนี้ ไม่ได้เกิดในรถไฟ ลำพังเก็บแต่ค่าโดยสารนั้น ไม่มีทางที่จะงอกเงยกำไรตรงไหนได้ เขาไม่เลิกรถไฟเพราะด้วยวัดผลกำไรจากรถไฟไม่ได้ ซึ่งด้วยแนวคิดนี้ ซื่อบื้อยุบเลิกศูนย์คุณธรรม ด้วยอ้างว่าวัดผลนามธรรมได้ยาก ช่วย Go Far Far ไปหน่อยเถอะพ่อเจ้าประคุณ

เรื่องจะยุบศูนย์คุณธรรมนี้ คงเข้าสู่ ครม. เพื่อตัดสินใจในเวลาไม่นานนักนี้ และถ้าเห็นด้วยกับเหตุผลข้อเสนอยุบศูนย์คุณธรรมตามที่ ก.พ.ร.นำเสนอ จะเป็นเรื่องน่าเสียดายมาก เพราะงานของศูนย์คุณธรรมเพียงในช่วง 3-4 ปีที่ก่อตั้งมานี้ กำลังเริ่มต้นเป็นแกนหลักที่จะต่อเนื่องอย่างเฟื่องฟูฟื้นพลิกคุณธรรมของสังคมอย่างหนักแน่นด้วยดี ในวันข้างหน้า การส่งเสริมสนับสนุนการรวมพลังของกลุ่มเครือข่ายสังคมคุณธรรม เป็นไปอย่างเข้มแข็งก้าวหน้าด้วยดีแล้ว การศึกษาวิจัย การค้นคว้า พัฒนาองค์ความรู้คุณธรรม ดูมุ่งมั่นทำกันจริงจังมาก

ทั้งหลายทั้งแหล่เหล่านี้ ดูในแง่กฎหมายและวัตถุประสงค์ของการจัดตั้งศูนย์คุณธรรม ข้อโต้แย้งกับ ก.พ.ร. มีอยู่ว่า ได้ดำเนินการสอดคล้องกับแนวทาง หรือกรอบการดำเนินงานของคณะกรรมการส่งเสริมคุณธรรมแห่งชาติ ที่สอดคล้องกับแนวทางหรือกรอบการดำเนินงานของคณะกรรมการส่งเสริมคุณธรรมแห่งชาติตามระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรีว่าด้วยการส่งเสริมคุณธรรมแห่งชาติ พ.ศ.2550 เพื่อพัฒนาคุณงามความดีเหมาะสมกับบริบทของสังคมไทย

ยุบไปแล้ว ก็เท่ากับขาดกลไกในส่วนอันมีจุดมุ่งประสงค์ส่งเสริมคุณธรรมแห่งชาติ คุณธรรม 12 ข้อก็คงได้แต่ตะโกนก้องโห่ร้องกันไปตามเพลง บำรุงบำเรอน้ำใจของคนต้นคิด ยุคปฏิรูป ยุคเปลี่ยนผ่านช่วงนี้ แทนที่จะมีความคิดริเริ่ม ดูไปกลับจะถอยหลังเข้าคลอง ยุทธการหักไม้เรียวนั้นใช้ไม่ได้แล้วกับสถานการณ์ของสังคมไทยขณะนี้ หากแต่จะต้องเพิ่มความเข้มแข็งบูรณาการงานลักษณะนี้ให้เข้มแข็งยิ่งขึ้นต่างหาก

บางทีที่คิดจะยุบศูนย์คุณธรรมนี้ ทำไมไม่บูรณาการงานอย่างเดียวกัน ที่ตั้งหน่วยงานประปรายอยู่ในหลายส่วนของภาครัฐ ให้เป็นหน่วยงานเดียวที่มีเอกภาพยิ่งขึ้น งานของกรมศาสนา งานของคณะกรรมการเอกลักษณ์ของชาติ หลายงานของกระทรวงวัฒนธรรม ล้วนสามารถจัดองค์กรที่มีประสิทธิภาพในการพัฒนาส่งเสริมคุณธรรมขึ้นได้อย่างดี งานอย่างนี้ต้องก้าวรุดและรวมพลังกับภาคอื่นๆ ของสังคมไทย มันจะช่วยขับเคลื่อนการปฏิรูปและจัดระเบียบสังคมไทยได้ดีกว่ามั้ง

เหตุของ ก.พ.ร. ที่เสนอยุบศูนย์คุณธรรมนั้น ดูว่าออกจะตื้นเขินเกินไป มีความคิดหลายครั้งแล้วที่จะยุบศูนย์คุณธรรมนี้ มีทัศนคติที่เป็นลบและเป็นปฏิปักษ์ต่อศูนย์นี้มาโดยตลอด นั่นเป็นความคิดของนักบริหารหรือ.